Waarom ik werk met de Fasen van Gedragsverandering

Er is een model dat de basis vormt van al mijn adviezen. Een model dat de kapstok vormt voor mijn programma’s en trainingen. En een model van waaruit ik echt dagelijks werk. Wat dat is? Het model van de Fasen van Gedragsverandering.

Stages of Change Prochaska en DiClemente
Fasen van Gedragsverandering

Het model van de Fasen van Gedragsverandering (in het Engels: Stages of Change) van Prochaska en DiClemente laat zien dat verandering geen momentopname is, maar een proces dat over langere tijd plaatsvindt. Als je weet hoe dit proces in elkaar zit, kan je veel effectiever anderen begeleiden bij veranderingen.


Welke rol speel jij als professional in elke Fase van Gedragsverandering?

Vraag het GRATIS informatieblad aan

Stuur mij dit informatieblad

Je ontvangt ook 1x per maand een update met nieuwe artikelen. Je gaat akkoord met de zorgvuldige verwerking van je gegevens zoals beschreven in de privacy policy.


Hoe verandering níet werkt

Het is niet zo dat je op maandag iets leest, bijvoorbeeld over een nieuw inzicht over voeding of beweging, en dat je dit vanaf dinsdag voor de rest van je leven doet. Gelukkig niet. Want stel je voor dat je zo makkelijk je patronen en gedrag aanpast. Je zou er ontzettend moe en stuurloos van worden.

Maar hoe werkt verandering wel?

Meestal gaat er een heel proces vooraf aan een verandering. Zo’n proces duurt soms een paar weken, maar vaker maanden of zelfs jaren.

Denk maar eens aan een verandering die jij effectief hebt doorgevoerd, zoals bijvoorbeeld iets anders eten bij je ontbijt, vaker op de fiets naar je werk, eerder gaan slapen of je anders opstellen in je dagelijkse contacten. Hoe lang heeft het geduurd voordat dat voor jou een gewoonte was? En hoe lang speelde dit thema voor jou al, voordat je echt iets veranderde?

Zo’n proces doorloopt een aantal fasen

Als je terugkijkt op zo’n proces, dan herken je misschien dat er een aantal fasen zijn geweest. Als ik het ‘anders ontbijten’ als voorbeeld neem:

  • In eerste instantie was je je misschien onbewust van dat je iets anders kan doen. Je at al jaren ’s ochtends een boterham. Tot je buurvrouw opeens vertelde over havermout. Erg enthousiast ben je daar misschien niet meteen over, maar je nieuwsgierigheid is gewekt.
  • Zo gauw je een beetje nieuwsgierig bent geworden, ga je er eens over nadenken. Hoe werkt dat voor jou eigenlijk, ’s ochtends een boterham eten? Vind je dat fijn, of eigenlijk juist niet? Wat doet dat met je energie? Wat zou het betekenen als je iets anders zou gaan eten? Kost dat meer tijd? Moet je meer boodschappen doen? En wat zijn de voordelen? Je overweegt de voor- en nadelen.
  • Als je er wel iets in ziet, dan ga je eens kleine acties ondernemen. Je leest wat over verschillende soorten ontbijt. Misschien koop je eens wat anders. Of zoek je een recept op. Mogelijk ga je het gewoon eens uitproberen. Je bent een verandering aan het voorbereiden.
  • Pas daarna komt de echte actie. Het moment waarop je beslist: nu ga ik het anders doen. Vanaf nu eet ik ’s ochtends havermout/yoghurt/kwark/een fruitshake. Het kost je nog best wat energie om dat te blijven doen. Want je moet er maar wel aan denken om de juiste boodschappen in huis te hebben. En het is ook best even nadenken, zo ’s ochtends vroeg.
  • Als je dit nu langere tijd hebt gedaan, dan wordt zo’n actie een gewoonte. Het fijne is dat je verandering nu al zo in je gewoontes en patronen zit, dat het je nog weinig moeite kost. Je hebt het ingepast in je leven. En vergeet misschien zelfs dat je het een jaar geleden nog anders deed.

Stages of Change – Prochaska en DiClemente

Het proces hierboven heb ik beschreven volgens de Stages of Change van Prochaska en DiClemente. Zij beschrijven dat een verandering verloopt volgens deze 5 fasen, en voegen hier nog de fase van ‘terugval’ aan toe. Deze fasen zijn:

  1. De onbewuste fase, of de fase van het vooroverwegen (ook wel precontemplatie-fase genoemd)
  2. De fase van het overwegen (ook wel contemplatie-fase genoemd)
  3. De fase van het voorbereiden (ook wel preparatie-fase genoemd)
  4. De actie-fase
  5. De gedragsbehoud-fase

Wil jij leren werken met de Fasen van Gedragsverandering?

Je werk wordt eenvoudiger en effectiever, omdat je precies weet wat je wel én niet hoeft te doen om resultaten te behalen. 

Ga naar de pagina over de FasenWijzer >>

Of bekijk wat de mogelijkheden zijn voor een individueel trainingstraject >>


Mitsen en maren

Misschien merkte je bij het lezen van bovenstaande tekst dat het proces bij jou toch nét iets anders verliep. Je bent er gewoon ‘ingerold’ of je hebt niet het idee dat je nu zo uitgebreid hebt nagedacht over een verandering. Dat kan natuurlijk! En dat is ook het commentaar wat er vaak op dit model is. Gedragsverandering is geen harde wetenschap. Ieder mens is anders. Bovendien heeft het een rationele focus, terwijl er juist steeds meer aandacht is voor onbewuste processen.

En toch denk ik dat je er in grote lijnen ook wel iets in herkent.

Waarom zo enthousiast?

De reden dat ik enthousiast bent over dit model, is dat ik in de praktijk zie:

  • Het geeft concrete handvatten voor het begeleiden van verandering. Je kunt je vast voorstellen dat je iets heel anders te doen staat als je iemand in de overwegen-fase begeleidt, dan wanneer je iemand in de actie-fase begeleidt.
  • Het geeft rust aan begeleiders, managers en projectleiders. Als je weet dat je niet kunt verwachten dat iemand binnen een aantal maanden duurzaam zijn gedrag kan veranderen, geeft dat rust in begeleiding. Dat pakt vaak heel goed uit voor zowel cliënten als de begeleiders.
  • Het is vrijwel overal toe te passen is. Je hebt niet alleen wat aan deze fasen als je iemand individueel begeleid (als begeleider, manager, teamleider, coach of ouder), maar ook als je een team coacht, een  project vormgeeft, een plan schrijft of een trainingsdag samenstelt. Rekening houden met deze fasen geeft overal positieve resultaten!

Om deze redenen heb ik een paar jaar geleden met collega’s de FasenWijzer ontwikkeld.

Kortom: heel vaak zinvol

Niet alleen ikzelf zie resultaten door het kijken naar de fase van gedragsverandering. Ook klanten en deelnemers aan mijn trainingen zien hierdoor in korte tijd veel meer resultaat van hun werk.

Gedragsverandering bij jezelf of bij iemand anders voor elkaar krijgen, is niet makkelijk. Daar komt een flink stuk motivatie bij kijken. In de online basistraining Positief Motiveren leer je alles over positief motiveren van cliënten en collega’s, en geef ik je tips hoe je zelf gemotiveerd kan blijven.

Welke vragen heb jij?

Voor mij is het zo gewoon. Ik ben zó gewend bent aan het werken met de fasen van gedragsverandering, dat ik soms wel eens vergeet dat dit voor anderen niet zo is. Daarom wil ik aan jou vragen:

Over welk aspect van de toepassing van de fasen van gedragsverandering zou jij meer willen weten? Over individuele begeleiding? Of hoe je dit toepast in een project? Of nog iets heel anders? Mail me je reactie, ik hoor graag van je! 

Print Friendly, PDF & Email

Marielle Tromp

Oprichter Vitale Zorgverlener | Ervaren trainer en coach in motiveren | Adviseur leefstijlprojecten binnen zorginstellingen | Spreker |

Margot Truyens - 15 december 2016

hoi Mariel,
ik blijf altijd steken in de actiefase, simpelweg omdat ik geen tijd voor mezelf maak en alles altijd belangrijker is dan ik (oei). Nooit klaar dus, altijd iets in het achterhoofd dat nog gedaan moet worden, overal lijstjes…Ik denk dat het met kiezen te maken heeft.

    Marielle Tromp - 15 december 2016

    Herkenbaar Margot!

    Wat soms ook nog wel eens helpt, is om nog eens heel bewust de ‘overwegen’ fase te doorlopen. Een half uurtje echt gaan zitten en denken: waarom wil ik dit precies?
    * Wat levert het me op, op korte termijn en lange termijn?
    * Wat kost het me, op korte termijn en lange termijn? (tijd? andere dingen niet kunnen doen?)

    Maar ook:
    * Wat kost het me, op korte termijn en lange termijn, als ik het NIET doe?

    Het gaat in dat geval zoals je zegt inderdaad om bewust kiezen.

    Groeten! Marielle

Moeiteloze Manager (@helanus) - 16 december 2016

Fasen van Gedragsverandering – waarom werk ik hiermee? https://t.co/v3N3h3fOgt Mooi artikel van @MarielleTromp

Evert - 19 december 2016

Hai Mariëlle,

wat zo interessant is aan veranderingen in gedrag is het aanstekelijke erin. Ik word regelmatig verrast doordat een leerling die ik begeleid een resultaat laat zien in haar leertraject waar ze zo blij van wordt dat ik zelf ook ga proberen of het iets voor mij is. Boeiend dat het kunnen helpen van een ander me (blijkbaar) sterker motiveert dan iets voor mezelf aangaan. Herkenbaar?

    Marielle Tromp - 19 december 2016

    Hoi Evert,

    Zeker herkenbaar! Zeker bij mensen die in de zorg werken is het een sterke motivator…! En als je weet hoe het voor jou werkt, kan je het ook voor jezelf in gaan zetten.

    Zo blogde ik een aantal jaren geleden over mijn eigen pogingen om te gaan hardlopen. Dat hielp me enorm om te blijven hardlopen. En ik vind het ook makkelijker om bijvoorbeeld mijn eigen grenzen aan te geven, als ik me realiseer dat dit iemand anders misschien ook weer helpt.

    Groeten, Marielle

Marielle Tromp (@marielletromp) - 31 januari 2017

Waarom ik werk met #FasenvanGedragsverandering? Het voorkomt geldverspilling bij #leefstijlprojecten binnen de… https://t.co/ggQ0SoKmFt

Comments are closed